Benjamin Franklin จากเด็กชาย Boston สู่ชายผู้คิดค้น Bifocal เมื่ออายุ 78

สมมติคุณอายุ 50 ปี สายตาสั้นตั้งแต่วัยรุ่น แล้วตอนนี้เริ่มสายตายาวตามวัย (Presbyopia) อีก คุณต้องมีแว่น 2 อัน — อันหนึ่งสำหรับมองไกล อีกอันสำหรับอ่านหนังสือ

ลองจินตนาการดูนะ คุณนั่งอ่านหนังสือในร้านกาแฟ ใส่แว่นอ่าน พอเพื่อนเดินเข้ามา คุณต้องถอดแว่นอ่านออก หยิบแว่นมองไกลมาใส่แทนเพื่อจะมองหน้าเพื่อน คุยกันเสร็จกลับมาอ่านต่อ ก็ต้องสลับแว่นอีกรอบ ทำแบบนี้วันละหลายสิบครั้ง

ในศตวรรษที่ 18 ปัญหานี้เป็นเรื่องปกติ ไม่มีใครคิดว่ามันแก้ได้ เลนส์แต่ละอันมีค่ากำลังเดียว ถ้าคุณต้องการทั้งมองไกลและอ่านหนังสือ ก็ต้องมีแว่น 2 อัน จบ

เด็กชายคนที่ 15 จาก Boston — ในบ้านที่มีลูก 17 คน

Benjamin Franklin เกิดเมื่อวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1706 ที่เมือง Boston รัฐ Massachusetts ซึ่งในตอนนั้นยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ เขาเป็นบุตรคนที่ 15 จากทั้งหมด 17 คนของ Josiah Franklin ช่างทำเทียนและสบู่ผู้ทำงานหนักเพื่อเลี้ยงปากท้องครอบครัวขนาดใหญ่ในเมืองท่าที่ชีวิตไม่ง่ายนัก ในบ้านที่เต็มไปด้วยเสียงเด็กและกลิ่นขี้ผึ้ง เบนจามินน้อยเติบโตมาในความพลุกพล่านที่ทำให้เขาเรียนรู้ว่าถ้าไม่ช่วยตัวเอง ก็ไม่มีใครช่วยให้

Josiah Franklin ฝันว่าจะส่งลูกชายคนเล็กนี้เรียนหนังสือ แต่ความฝันนั้นสั้นเกินไป เบนจามินได้เข้าเรียนในโรงเรียนตอนอายุ 8 ขวบ แต่สองปีต่อมาก็ต้องออกมา เพราะพ่อไม่มีเงินพอจ่ายค่าเล่าเรียน ชีวิตวัยเด็กจึงหักเลี้ยวไปในทิศที่ไม่ได้วางแผน — เมื่ออายุ 12 ขวบ เขาถูกส่งไปเป็นลูกศิษย์ (apprentice) ในโรงพิมพ์ของ James พี่ชายผู้เข้มงวด งานพิมพ์หนังสือพิมพ์ที่ Boston คือโรงเรียนจริงของเขา

การศึกษาที่ไม่มีครู — อาวุธคือหนังสือที่ยืมมาอ่านกลางดึก

สิ่งที่แยก Benjamin Franklin ออกจากเด็กหนุ่มอื่นในยุคนั้นไม่ใช่โชคหรือสายสัมพันธ์ แต่คือความหิวโหยที่จะรู้ เขายืมหนังสือทุกเล่มที่หาได้ อ่านในช่วงกลางคืนหลังงานวันนั้นเสร็จสิ้น และเรียนรู้การเขียนด้วยการคัดลอกบทความที่ชอบจาก Spectator ของ Joseph Addison ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนกระทั่งภาษาของเขาเปลี่ยนไปตลอดกาล เขาสอนตัวเองจนอ่านและเขียนภาษาฝรั่งเศส อิตาลี สเปน และละตินได้โดยไม่มีครูสอนแม้แต่คนเดียว

เมื่ออายุ 17 เขาหนีออกจากบ้านพี่ชายไปยัง Philadelphia — เมืองที่กำลังเติบโตและเต็มไปด้วยโอกาส ด้วยมือเปล่าและสมองที่เต็มไปด้วยความรู้ที่สะสมมา เขาก่อตั้งโรงพิมพ์ของตัวเอง ต่อมาตีพิมพ์ Poor Richard's Almanack ที่โด่งดังซึ่งขายดีติดอันดับตลอดสิบสองปีที่เขาพิมพ์ออกมา Franklin กลายเป็นนักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จ แต่เขาไม่ได้หยุดเรียนรู้ — ไม่มีวันหยุด

เมื่ออายุ 42 ปี เขาเกษียณจากกิจการพิมพ์ ไม่ใช่เพราะเหนื่อย แต่เพราะต้องการเวลาให้กับสิ่งที่รักกว่า: วิทยาศาสตร์และการรับใช้สังคม ทดลองว่าฟ้าผ่าคือกระแสไฟฟ้า คิดค้นสายล่อฟ้า เตาผิง Franklin Stove ครีบว่ายน้ำ แว่นตาสามอัน และอีกมากมาย — ทุกสิ่งที่เขาประดิษฐ์ล้วนเริ่มจากคำถามเดียวกัน: "ทำไมมันถึงยุ่งยากขนาดนี้ และจะแก้ได้อย่างไร?"

อายุ 78 — ผู้ก่อตั้งประเทศที่ยังหงุดหงิดกับแว่นสองอัน

เมื่อถึงคริสต์ทศวรรษ 1780 Benjamin Franklin ไม่ใช่แค่นักประดิษฐ์อีกต่อไป — เขาคือ เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำฝรั่งเศส บุคคลที่มีชื่อเสียงที่สุดของอเมริกาในสายตาชาวยุโรป ชายผู้ช่วยร่างทั้ง Declaration of Independence และ Constitution ของประเทศใหม่ที่เพิ่งผ่านสงครามปฏิวัติมาหมาดๆ บ่าของเขาแบกน้ำหนักของประวัติศาสตร์ไว้อย่างแท้จริง

แต่ในท่ามกลางความยิ่งใหญ่ทั้งหมดนั้น มีปัญหาเล็กๆ ที่รบกวนชีวิตประจำวันของชายชราอายุ 78 ปีคนนี้อยู่ทุกวัน: เขาสายตาสั้นมาตั้งแต่หนุ่ม และตอนนี้ก็มีสายตายาวตามวัย (Presbyopia) เพิ่มเข้ามาอีก ต้องพกแว่น 2 อัน — อันหนึ่งสำหรับมองไกล อีกอันสำหรับอ่านหนังสือ — และต้องสลับไปมาตลอดวัน ทั้งในงานเลี้ยงทางการทูต ทั้งระหว่างเซ็นเอกสาร ทั้งตอนอ่านเมนูร้านอาหารในปารีส ความไม่สะดวกนั้นเล็กน้อยเกินกว่าจะบ่น แต่ก็ใหญ่พอที่ Franklin จะตัดสินใจทำบางอย่างกับมัน

ราวปี ค.ศ. 1784 เขาเรียกช่างทำแว่นมาและบอกให้ทำสิ่งที่ไม่มีใครเคยทำมาก่อน: ตัดเลนส์มองไกลและเลนส์อ่านหนังสือออกแต่ละอันเป็นครึ่ง แล้วประกบเข้าด้วยกันในกรอบเดียว ครึ่งบนมองไกล ครึ่งล่างอ่านหนังสือ ง่ายแค่นั้น ในจดหมายที่เขียนถึงเพื่อนเขาบอกว่า "I have only to move my eyes up or down, as I want to see distinctly far or near" — ไม่ต้องสลับแว่น ไม่ต้องวุ่นวาย ไม่ต้องทน

Franklin เป็นคนที่ไม่ชอบอะไรที่ไม่สะดวก ถ้ามีปัญหาเขาจะหาทางแก้ ไม่ใช่ทน เขาเลยคิดวิธีง่ายๆ แต่ไม่มีใครเคยทำมาก่อน — เอาเลนส์มองไกลมาตัดครึ่ง เอาเลนส์อ่านหนังสือมาตัดครึ่ง แล้วเอามาประกบกันในกรอบเดียว

ครึ่งบนเป็นเลนส์มองไกล ครึ่งล่างเป็นเลนส์อ่านหนังสือ พอมองตรงก็เห็นไกลชัด พอก้มลงมองก็อ่านหนังสือได้ ไม่ต้องสลับแว่นอีกต่อไป

สิ่งที่น่าทึ่งคือแนวคิดนี้เรียบง่ายมาก ไม่ต้องใช้เทคโนโลยีพิเศษ ไม่ต้องคำนวณอะไรซับซ้อน แค่ตัดเลนส์ 2 ชิ้นมาประกบกัน แต่ก่อนหน้า Franklin ไม่มีใครคิดจะทำ

Bifocal ของ Franklin แก้ปัญหาได้จริง แต่ก็มีข้อเสีย — เลนส์ 2 ชิ้นที่ประกบกันมีรอยต่อตรงกลาง ฝุ่นเข้าได้ง่าย และเลนส์อาจเลื่อนจากตำแหน่ง

หลังจาก Franklin ช่างทำแว่นรุ่นต่อมาก็พัฒนาต่อ แทนที่จะเอาเลนส์ 2 ชิ้นมาประกบ ก็เริ่มใช้วิธี หลอมเลนส์ชิ้นเล็ก (Segment) เข้าไปในเลนส์หลัก ให้กลายเป็นชิ้นเดียว เรียกว่า Fused Bifocal

Bifocal แบบ Fused แข็งแรงกว่า สะอาดกว่า แต่ยังมีปัญหาหลักที่แก้ไม่ได้ — เส้นแบ่ง (Segment Line) ที่เห็นชัดเจนบนเลนส์ ทำให้รู้ทันทีว่าคนใส่เป็นผู้สูงอายุ และที่สำคัญกว่านั้นคือ ไม่มีโซนมองระยะกลาง เช่น จอคอมพิวเตอร์ หน้าปัดรถยนต์ หรือของบนชั้นวาง — ระยะเหล่านี้ Bifocal ช่วยไม่ได้